Można powiedzieć, że codziennie a zapewne nawet po kilka razy dziennie stajemy na „rozstaju” i musimy podjąć decyzję, w którą stronę „iść” dalej. Decyzje przed jakimi stajemy są różnego kalibru. Raz mniejsze, innym razem większe. Czasami decyzja jest prozaiczna – jaki dżem kupić. Innym razem może być bardzo poważna np. dotycząca decyzji o budowie domu i być może w związku z tym zaciągnięciu dużego kredytu, który będziemy musieli spłacać przez wiele lat.
Wiele osób może uważać, że zawsze podejmuje decyzje świadomie, kierując się racjonalnymi przesłankami. Pytanie jednak czy tak jest rzeczywiście? Spróbuj przypomnieć sobie ostatnią sytuację, kiedy robiąc zakupy zakupiłaś / zakupiłeś coś czego wcale nie planowałaś / planowałeś? Jasne, każdy może mieć od czasu do czasu mały kaprys i coś sobie kupić. Pytanie jednak czy to rzeczywiście kwestia jednorazowego kaprysu czy może czegoś innego? Zastanów się nad innymi sytuacjami, w których podejmujesz decyzję i określ co bierzesz pod uwagę przy ich podejmowaniu? Czy zawsze dysponujesz pełnymi informacjami do podjęcia decyzji? Czy może musisz zrobić jakieś założenia? Na czym opierasz te swoje założenia? Spróbuj sobie odpowiedzieć szczerze na te pytania.
Jednym z czynników, które wpływają na nas przy podejmowaniu decyzji są nasze emocje. Fakt ten jest oczywiście szeroko wykorzystywany w praktyce przez sprzedających. Każdego dnia mamy do czynienia z jakąś formą „reklamy”, która ma nas zachęcić do „kupna” określonego „produktu”. W rzeczywistości prawie bez przerwy próbujemy coś komuś sprzedać lub ktoś próbuje coś innego sprzedać nam. Przykładowo, czy próba przekonania innych osób w zespole do naszego pomysłu nie jest próbą sprzedaniem go im? Analogicznie, na przykład, gdy przełożony pyta nas czy nie chcielibyśmy się „wykazać” w nowej roli w nowym projekcie, to czy nie jest to próba sprzedania nam swojego problemu? Jak w takich sytuacjach podchodzicie do podjęcia decyzji? Wejść w to czy grzecznie odmówić? Na ile w takiej sytuacji kierujesz się swoimi emocjami a na ile racjonalną oceną propozycji?
W tym poście chciałbym zwrócić uwagę na trzy praktyki, które sprawią, że twoje decyzje będą lepsze.
Pierwsza kwestia to decyzje sprowadzające się do wyboru TAK czy NIE odnośnie jednej możliwości. Warto ich unikać i starać się zmienić kwestię TAK / NIE na wybór spośród dwóch lub więcej opcji. Przykładowo zamiast rozważania czy się zwolnić z obecnej firmy czy nie, można zadać sobie pytanie „Co mogę zmienić, aby być bardziej zadowolonym z aktualnej pracy?”. Przy czym nie należy nadmiernie mnożyć opcji wyboru.
Druga kwestia to nie podejmować decyzji nazbyt pochopnie. Nie chodzi mi tutaj, aby namawiać kogokolwiek do zwlekania z podejmowaniem decyzji, a jedynie o to, aby dać sobie ochłonąć emocjonalnie i rozważyć na spokojnie za i przeciw każdej z opcji.
Trzecia kwestia to podejście do oceny opcji. W przypadku istotnych dla nas decyzji warto wziąć pod uwagę wykorzystanie podejścia formalnego jakim jest „Sześcioetapowy model podejmowania decyzji”, można też się spotkać z określeniem „Bilans możliwości”. Jest to technika składająca się, jak sama nazwa mówi, z sześciu kroków:
- Zdefiniuj problem
- Określ kryteria decyzji
- Ustal wagi kryteriów
- Opracuj możliwe rozwiązania
- Oceń każde z rozwiązań według ustalonych wcześniej kryteriów
- Wylicz optymalną decyzję.
Zdefiniuj problem
Wydawać by się mogło, że skoro stoimy przed koniecznością pojęcia decyzji to problem jest znany i nie ma potrzeby go definiować. Dobrze jest jednak zapisać ten problem i zastanowić się czy to jest rzeczywiście ten problem, który powinniśmy rozwiązać. Może się okazać, że narzuca nam się, że problem jest oczywisty, ale tak naprawdę jest inaczej. Nawiązując do poprzedniego przykładu zmiany pracy. Pytanie co jest przyczyną tego, że chcemy ją zmienić? Czego oczekujemy po nowej? Co ma się poprawić? Jakie są możliwości, aby uzyskać to samo bez zmieniania firmy? Zadając sobie tego rodzaju pytania powinniśmy doprecyzować w czym jest problem.
Kryteria decyzji
Kryteria decyzji to ważne dla nas czynniki związane z danym problemem. To z jednej strony pożądane cechy rozwiązania problemu, którego szukamy a z drugiej mogą to być też cechy, których chcemy uniknąć.
Wagi kryteriów
Określenie wag dla zdefiniowanych kryteriów pozwala nam określić ich charakter – pożądane, nie chciane jak również zróżnicować istotność poszczególnych kryteriów. Wprowadzenie wag jest opcjonalne. Można pozostać przy jednakowych wagach 1 dla każdego kryterium.
Możliwe rozwiązania
Warto zdefiniować więcej niż dwie możliwości. Tak jak sygnalizowałem wcześniej, nie ma potrzeby, aby było ich dużo, a nawet jest to niewskazane, zwiększa pracochłonność procesu podejmowania decyzji.
Ocena rozwiązań
Mając zdefiniowane kryteria decyzji oraz zidentyfikowane przez nas rozwiązania możemy przystąpić do ich oceny. Przy czym powinniśmy określić skalę ocen, np. 1-5, 1-3 oraz podejście do wad i zalet. Czy dane kryterium jest wadą czy zaletą może wynikać z wag – ujemne wagi oznaczają wady lub powinniśmy uwzględnić w arkuszu osobne kolumny na ocenę wad i zalet każdego z rozwiązań. W przypadku każdego z możliwych rozwiązań powinniśmy ocenić je z perspektywy każdego z kryteriów.
Wyliczenie optymalnej decyzji
Podjęcie decyzji sprowadza się do wyliczenia sumy ocen. I wybrania najkorzystniejszej, która może być rozumiana jako rozwiązanie, dla którego suma ocen:
- jest najwyższa – w przypadku zastosowania wag kryteriów różnych od 1,
- zalet minus suma ocen wad jest najwyższa – – w przypadku zastosowania wag równych 1.
Przykład
Jędrzej nie jest zadowolony ze swojej obecnej pracy. Chciałby ją zmienić, przy czym nie może się zdecydować do której firmy chciałby przejść. Ma oferty z trzech firm. Po rozmowach z HR i rozpoznaniu wśród znajomych, którzy w nich pracują chciałby podjąć dobrą decyzję. Zdecydował się na wykorzystanie „Bilansu możliwości”, o którym usłyszał na YouTube. Na poniższym rysunku zamieszczono bilans przygotowany przez Jędrzeja. Zastosował on skalę ocen od 1 do 5. Zdefiniował trzy kryteria jako zalety, oceniane w kolumnach oznaczonych „+”, a jedną (Nadgodziny) jako wadę, oceniana w kolumnach oznaczonych „-„.
Jędrzejowi zależy na tym, aby nie pracować więcej niż 8 godzin dziennie, gdyż przygotowuje się obecnie do triatlonu na dystansie IronMan, a to zajmuje mu mnóstwo czasu. Dlatego Jędrzej chciałby jak najwięcej pracować zdalnie, tak aby nie tracić czasu na dojazdu i móc trenować tyle ile potrzebuje do tego, aby dobrze się przygotować do wymarzonych zawodów. Jednocześnie zależy mu na podwyższeniu wynagrodzenia. Chciałby kupić nowy profesjonalny rower triatlonowy, który dałby mu szansę na uzyskanie dobrego czasu w IronMan. Sport nie jest jedyną pasją Jędrzeja. Tak się składa, że lubi to co robi. Co więcej lubi się uczyć. Z tego względu ważne jest dla niego jakie możliwości rozwoju ma do zaoferowania mu firma.
Z analizy wynika, że najkorzystniejszą opcją jest wybór firmy A (11 pkt zalety – 1 pkt wady = 10 pkt), mniej korzystny wybór firmy B (8 pkt) i najmniej korzystny wybór firmy C (7 pkt.). Zwróćmy uwagę, że gdyby Jędrzej skupił się tylko na wysokości wynagrodzenia lub wynagrodzeniu i możliwościach rozwoju najkorzystniejsza byłaby oferta firmy C, której wybór z perspektywy zdefiniowanych kryteriów jest najmniej korzystny dla Jędrzeja.
Powyższy przykład celowo został uproszczony tak aby pokazać działanie metody. W rzeczywistym przypadku prawdopodobnie branych by było więcej kryteriów. Co więcej te kryteria mogłyby być inne niż w przykładzie, gdyż podejmowanie decyzji to sprawa indywidualna, a co więcej inne czynniki mogą być brane pod uwagę przy podejmowaniu analogicznych decyzji, jak np. zmiana pracy w różnych momentach życia.
Na koniec chciałbym zwrócić uwagę na wartość jaką ma sporządzenie tego typu tabelki czy to w arkuszu kalkulacyjnym czy na papierze. Możemy to tego materiału wrócić kolejnego dnia lub później i przeanalizować ponownie. Będziemy też mogli łatwo dodać nowe kryterium lub zmienić oceny.
Podsumowując, podejmując decyzje warto:
- zamiast mieć decyzji typu TAK / NIE w przypadku jednej opcji, poszukać dwu lub więcej opcji wybory,
- „przespać się” z decyzją – dać sobie czas, aby ewentualne emocje opadły,
- rzetelnie ocenić możliwe opcje.
Zachęcam do wypróbowania opisnych praktyk i podzielenia się w komentarzach czy to daje ci wartość i jesteś zainteresowana / zainteresowany taką tematyką?
Polecane materiały:
